Chuyên trang do Vigor Health tài trợ

Bệnh lao phổi

06/06/2018 - 13:10

(LĐBD) - Bệnh lao là một bệnh truyền nhiễm và có khả năng lây nhiễm rất nguy hiểm, là 1 trong 5 nguyên nhân tử vong do bệnh dịch gây nên ở nước ta hàng năm. Ở nước ta một năm có khoảng 18,000 người tử vong do lao.

Theo thống kê của hội lao và bệnh phổi, Việt Nam đứng thứ 12 trong 22 nước có số bệnh nhân cao nhất thế giới và đứng thứ 14 trong 27 nước có gánh nặng bệnh nhân đa kháng cao. Hiện nay, nước ta đang đặt mục tiêu phấn đấu đến năm 2030 giảm tỷ lệ người mắc bệnh lao phổi xuống một mức thấp nhất là 20/100,000 người.

Lao phổi là bệnh lý viêm nhiễm nhu mô phổi do trực khuẩn lao (Mycobacteriae tuberculosis) thuộc họ mycobacteriaceae gây ra.

ảnh minh họa 

Đặc tính của loại trực khuẩn lao sinh sản chậm (20 giờ có một thế hệ mới), hiếu khí. Khả năng tồn tại trong môi trường kháng cồn và acid ở nồng độ diệt được vi trùng khác, trực khuẩn lao sống nhiều tuần trong đờm, trong rác bẩn và tối, chết ở nhiệt độ 1000oC trong 5 phút, dễ bị mất khả năng lây bệnh dưới ánh nắng mặt trời.

Bệnh rất dễ lây từ người này sang người khác bằng đường hô hấp, khả năng lây bệnh mạnh nhất trong thời gian chưa được điều trị. Cứ một người lao phổi khạc ra có thể lây cho 10-15 người khác, nhất là trong quần thể dân cư nhỏ gia đình, lớp học.

Người bị bệnh lây nhiễm qua đường hô hấp, do tiếp xúc với người bệnh, do không gian có người bệnh khạc nhổ đờm ra môi trường.

Vi khuẩn lao từ các hạt nước bọt li ti, hoặc trong các hạt bụi nhỏ có đường kính từ 1 đến 5 m sẽ dễ dàng bị hít vào phổi, xuống tận phế nang và nhân lên, gây bệnh tại phổi. Từ phổi, vi khuẩn có thể qua máu, bạch huyết đến các tạng khác trong cơ thể (hạch bạch huyết, xương, gan, thận,…) và gây bệnh tại các cơ quan đó của cơ thể.

ảnh minh họa 

Bệnh có thể gặp bất cứ ở lứa tuổi nào và thời gian nào trong cuộc đời, hay gặp nhất ở lứa tuổi trẻ, phụ nữ có thai cho con bú. Đặc biệt dễ xuất hiện ở những người mắc bệnh mãn tính như tiểu đường, HIV, điều trị các thuốc ức chế miễn dịch, và tỷ lệ mắc bệnh ở thành thị đông người cao hơn ở nông thôn.

Nguồn bệnh chính là do những người lao phổi, lao thanh quản, lao phế quản trong giai đoạn ho khạc ra vi khuẩn, trong không gian, vi khuẩn này tồn tại nơi ẩm thấp, tối.

Tiêu chuần lâm sàng gợi ý bệnh lao:

Có rất nhiều dấu hiệu để nhận biết bệnh lao phổi, tuy nhiên, không phải ai cũng nắm được để phát hiện bệnh kịp thời.

- Ho khạc đờm: Mọi bệnh nhân ho, khạc đờm  trên 3 tuần, nếu sau khi đã dùng thuốc kháng sinh, triệu chứng ho, khạc đờm không giảm thì phải nghĩ đến do lao phổi. Ho khạc đờm là những dấu hiệu hay gặp nhất trong các dấu hiệu quan trọng gợi ý nguyên nhân lao phổi.

- Ho ra máu: Ho ra máu là triệu chứng có thể gặp ở 60% những người lao phổi, thể hiện có tổn thương, chảy máu trong  đường hô hấp.

ảnh minh họa 

- Đau ngực: đau ngực là triệu chứng dễ nhận thấy khi ta bị bệnh lao phổi, khó thở, đau ngực, nhất là khi phổi đang bị tổn thương thì khả năng trao đổi khí sẽ càng khó khăn hơn.

ảnh minh họa 4

- Gầy, sụt cân: Là triệu chứng thường gặp ở số đông người lao phổi. Những người bệnh gầy, sụt cân không rõ nguyên nhân, không phải do tiêu chảy, suy dinh dưỡng, nhiễm HIV/AIDS… nhưng có các triệu chứng hô hấp như đã nêu trên phải nghĩ ngay tới lao phổi.

ảnh minh họa 

- Sốt: Là triệu chứng hay gặp ở người lao phổi. Sốt có thể ở nhiều dạng: sốt cao, sốt thất thường nhưng hay gặp nhất là sốt nhẹ hay gai lạnh về chiều, cùng với các triệu chứng về hô hấp như ho, khạc đờm, ho ra máu… phải nghĩ tới do lao phổi.

- Ra mồ hôi: Trong lao phổi, ra mồ hôi là do rối loạn thần kinh thực vật mà người ta thường hay gọi là ra mồ hôi trộm, ở trẻ em triệu chứng này dễ nhận thấy nhất.

- Chán ăn, mệt mỏi: Là dấu hiệu rất phổ biến, có thể do tác động tâm lý, tình trạng sức khỏe, căng thẳng, stress gây nên các ức chế khiến bạn cảm thấy mệt mỏi, thiếu ngủ không muốn ăn uống. Nhiều người bỏ qua dấu hiệu quan trọng này.

-Ngoài ra có một số dấu hiệu khác như hạch bạch huyết đặc biệt là ở bệnh nhân nhiễm HIV

Tiêu chuần cận lâm sàng gợi ý bệnh lao:

Mọi bệnh nhân (người lớn, thanh thiếu niên và trẻ nhỏ ho khạc đờm) nghi bị lao phổi:

Cần được lấy 3 mẫu đờm vào buổi sáng sớm, soi trực tiếp các mẫu đờm đã nhuộm tìm ra AFB dưới kính hiển vi tìm trực khuẩn lao, đáng mừng là soi trực tiếp các mẫu đờm đã nhuộm có thể thực hiện ở các nơi. Nếu có điều kiện thì cấy 3 mẫu đờm là tiêu chuẩn tốt nhất để chẩn đoán bệnh lao, nhưng khó thực hiện ở một số nơi

Nếu mẫu đờm cấy dương tính thì làm kháng sinh đồ để điều trị đúng công thức theo chương trình chống lao quốc gia  

Trong điều kiện không khạc được đàm thì có thể làm nghiệm pháp khác như phun khí dung với dung dịch nước muối sinh lý, hút dịch dạ dày buổi sáng sớm

Đối với bệnh nhân nghi ngờ mắc bệnh lao ngoài phổi, các bệnh phẩm thích hợp cần được lấy ở vùng nghi bị bệnh để soi trực tiếp và ở những nơi có trang thiết bị và nguồn lực cho phép, để xét nghiệm nuôi cấy và mô bệnh học.

X quang phổi

+ Chụp tư thế PA (postero-anterior) sau trước cho tất cả những người lớn hơn hay bằng 10 tuổi

+ Chụp tư thế AP (antero-posterior) trước sau cho tất cả những người nhỏ hơn 10 tuổi

Hình ảnh x quang gợi ý: thâm nhiễm, nốt vôi hay hang lao. Người nhiễm HIV có tổn thương mô kẽ và có thể ở vùng thấp của phổi

Việc chẩn đoán lao phổi AFB (-) dựa trên các tiêu chí sau: có ít nhất 3 mẫu đờm âm tính (trong đó có ít nhất một mẫu lấy vào lúc sáng sớm), kết quả chụp X quang lồng ngực có dấu hiệu mắc bệnh lao, và bệnh không thuyên giảm sau khi đã dùng kháng sinh phổ rộng (lưu ý do chất fluoroquinolones có tác dụng với vi khuẩn lao và do vậy có thể tạo nên tiến triển nhất thời ở bệnh  nhân mắc bệnh lao, nên không được dùng). Đối với những bệnh nhân này, nếu có đủ trang thiết bị nuôi cấy, nên tiến hành cấy đờm. Đối với những người nhiễm hay nghi ngờ nhiễm HIV, cần tiến hành chẩn đoán.

Nhà nước hỗ trợ hoàn toàn chi phí thuốc điều trị cho các bệnh nhân bị lao. Bệnh nhân cần khám sớm để được điều trị kịp thời, dùng đúng đủ theo phác đồ điều trị tại các trung tâm phòng chống lao ở địa phương. Đặc biệt, cần có bác sỹ trực tiếp theo dõi quá trình điều trị, không được tự ý cắt bỏ thuốc điều trị, bất cứ một sự thay đổi thuốc hay ngưng thuốc đều do sự chỉ định của bác sĩ vì đây là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

                                                            Bác sĩ CKI Dương Lệ Chi - Chuyên khoa Nội Tổng Quát

Chia sẻ bài viết
Từ khóa Bệnh lao phổi

BÌNH LUẬN