Chuyện chưa biết về nữ hoàng cải lương Thanh Nga

18/09/2014 - 02:32

Ký ức về Thanh Nga của những nghệ sĩ cùng thời đều là những câu chuyện đẹp. Nghệ sĩ Bạch Tuyết thuộc thế hệ đàn em đã nhắc đến Thanh Nga như một thần tượng nghệ thuật của mình. Chính sự lôi cuốn hấp dẫn của nghệ sĩ Thanh Nga đã thu hút Bạch Tuyết mê say sân khấu cải lương và chính những lời động viên của Thanh Nga “em hãy hát đi!” đã là chất men biến cô gái trẻ chỉ là khán giả ái mộ đã trở thành nghệ sĩ cải lương Bạch Tuyết. Nghệ sĩ Thanh Sang- người bạn diễn đồng điệu tạo thành cặp đôi ngôi sao sáng rực trong ba vở tuồng đỉnh cao Bên Cầu Dệt Lụa, Tiếng Trống Mê Linh, Thái Hậu Dương Vân Nga đã dành những giọt nước mắt trân trọng quý mến khi nhắc về nghệ sĩ Thanh Nga. Thanh Sang cho rằng với một đôi bạn diễn, sự đồng điệu, đồng cảm và nâng đỡ nhau từ làn hơi đến sự tung hứng trong diễn xuất là điều quan trọng nhất và giọng ca của anh và Thanh Nga rất phù hợp nhau và cả hai cũng nâng đỡ, hỗ trợ nhau rất nhiều trong diễn xuất. Trong một lần trả lời phỏng vấn báo chí, Thanh Sang kể kỷ niệm buồn là có lần anh quá chén trước giờ diễn nên khi hát bị quên, sai lời. Nghệ sĩ Thanh Nga đã nhanh trí uyển chuyển hát trớ qua thay cho anh và diễn một tư thế áp sát mặt thân mật theo vai diễn nhưng kỳ thật là để nói nhỏ nhắc tuồng cho anh. Sau buổi diễn, Thanh Nga không hề phiền trách nhưng Thanh Sang vô cùng hối hận và từ đó về sau đã không bao giờ uống một giọt rượu trước giờ biểu diễn…

Những ký ức của những người đồng trang lứa, đồng vai vế đều tốt đẹp như vậy nhưng ký ức về cách hành xử của Thanh Nga với số phận những người bất hạnh lại càng đẹp hơn.

Ðêm Noel cho hai em bé côi cút được đoàn hát cưu mang

Giới mộ điệu cải lương và nghệ sĩ cải lương nói chung, không có truyền thống đón Noel và cũng không có hoạt động nào liên quan đến Noel, thế nhưng riêng với đoàn Thanh Minh Thanh Nga, mà cụ thể là với nghệ sĩ Thanh Nga từ năm 1962 trở về sau, mỗi lần Noel, nữ nghệ sĩ Thanh Nga đều tổ chức tiệc nửa đêm mừng Chúa giáng sinh, ngay tại nhà, mời nhiều nghệ sĩ trong đoàn. Nhưng hai nhân vật đặc biệt cũng là đối tượng chính của tiệc này là hai em Mộc và Mão chỉ là người giúp việc cho đoàn hát, nói chính xác hơn là hai mảnh đời bất hạnh mà đoàn hát cưu mang. Câu chuyện về đêm Noel 62 vẫn còn in trong trí của soạn giả Nguyễn Phương, Kiên Giang và những thành viên đoàn Thanh Minh Thanh Nga năm ấy giống như câu chuyện cổ tích phương Tây.

Nguyên vào năm ấy, đoàn Thanh Minh Thanh Nga hát ở rạp Biên Hùng, tỉnh Biên Hòa. Vì đoàn thường diễn tuồng xã hội cận đại, trang trí những cảnh nhà giàu có bộ salon đẹp, tủ thờ hoặc tủ trưng bày đồ mỹ nghệ. Bà bầu Thơ nhờ soạn giả Nguyễn Phương và họa sĩ Phan Phan đi đến các xưởng mộc đóng bàn ghế ở Hố Nai, Gia Kiệm để lựa mua. Thanh Nga muốn mua một cái tủ bàn phấn bằng gỗ cây nu nên cùng đi. Anh Năm Địa, tài xế của bà bầu Thơ lái xe đến gần nhà thờ Gia Kiệm đậu xe. Tình cờ, Thanh Nga thấy trong sân nhà thờ có trưng bày hang Bethlehem rất đẹp nên vào xem.

Lần đầu tiên Thanh Nga được thấy hang Bethlehem, cô ngắm nhìn tượng Chúa Hài Đồng, tượng Đức Mẹ Maria, ông Thánh Giuse, hình Thiên Thần, hình Ba Vua, mục đồng, dê, trừu, bò,…Thanh Nga thích lắm nên đứng ngắm nghía hoài không muốn đi nơi khác. Một bà Sơ biết Thanh Nga là người ngoại đạo vì cô vô nhà thờ mà không biết làm phép Thánh, Sơ đi bên cạnh Thanh Nga giảng giải sự tích Chúa Giáng Sinh. Một cô gái độ mười bốn tuổi, mặc áo rách vai, ốm yếu, nước da trắng xanh, đi theo sau lưng Thanh Nga. Cô bé cầm một tấm bìa carton quạt quạt cho Thanh Nga. Thanh Nga cảm thấy mất tự nhiên vì giữa nơi công cộng mà có người đi theo sau lưng quạt như trong tuồng hát trên sân khấu nên Thanh Nga quay lại nói: Cám ơn em, em đừng quạt cho chị nữa. Chị không nực đâu. Cô bé nói: Mồ hôi của cô thấm áo sau lưng kìa…trên trán cũng lấm tấm giọt mồ hôi…Thanh Nga lấy khăn lau mồ hôi rồi nói: “Vậy thì em cho chị mượn tấm carton đó, chị tự quạt được rồi. Em đâu biết chị là ai đâu, sao tốt với chị quá vậy? Cô bé buộc miệng nói với Thanh Nga:  Cô đẹp như thiên thần…Sao lại nói thế…? Bà Sơ không bằng lòng khi nghe cô bé ví Thanh Nga đẹp như thiên thần. Cô bé có vẻ hối lỗi khi nghe bà Sơ nhắc nhở, em trao tấm carton cho Thanh Nga rồi vội chạy đi nơi khác.

Bà Sơ cho biết: em bé tên Mão, cha mẹ em mất sau một năm đến định cư tại Gia Kiệm. Mão sống với anh ruột, tên Mộc, mười bảy tuổi. Anh trai của bé Mão giúp việc cho trại thợ mộc gần đó, còn Mão thì đi bán khoai lang luộc và tới quét dọn nhà thờ mỗi sáng và những ngày lễ. Thầy Cả và các Sơ thường cho gạo, bắp hoặc một ít tiền để hai anh em sống qua ngày. Hai anh em không nhà, họ che một tấm tôn làm mái sát sau vách nhà thờ để tạm trú, che mưa tránh nắng.

Nghe chuyện của bé Mão, Thanh Nga rất xúc động. Sau đó khi Thanh Nga ra đến bờ lộ thì thấy bé Mão đứng chờ kế bên xe. Thanh Nga mở bóp lấy hai chục đồng cho em, Mão không nhận tiền mà phân trần: Em thích cô nên ra đây để được nhìn cô, em không xin tiền…

Thanh Nga cũng nhét tiền vào tay cô bé nài nỉ: “Chị cũng thích em nên cho tiền để em mua quà, em không nhận, chị giận đó!”

Mão nói: “Nếu cô thích em thì cô cho em theo giúp việc cho cô đi. Em không biết nấu ăn nhưng em giặt giũ, quét dọn hoặc làm những việc khuân vác nặng nhọc được. Em không lãnh lương, chỉ xin cô cho em cơm ăn, áo mặc và ngủ trong nhà xe hay ở dưới bếp cũng được. Em mồ côi, anh của em đi làm không đủ tiền để tự lo cho ảnh nên em cũng phải tự lo cho em”. Cô bé nói tới đó rồi bỗng ôm mặt khóc.

Thanh Nga xúc động hồi lâu trước đề nghị của Mão, Thanh Nga cân phân không dám hứa hẹn với em nhưng tỏ ra rất thiện chí: “Chị phải xin phép má. Tối nay em với anh của em tới rạp hát, vô hậu trường nói chị Thanh Nga biểu tới…”. Khi quay về đoàn hát, Thanh Nga đã bàn với mọi người hướng tiếp nhận các em. Bộ phận âm thanh của đoàn đang cần người phụ giúp kéo dây micro trong mỗi đêm hát nên xin thu nhận em Mộc vô ban âm thanh. Thanh Nga cũng xin mẹ nhận cho em Mão theo giúp việc để lo tủ làm tuồng cho cô.

Đêm đó, hai anh em Mộc và Mão đến rạp Biên Hùng, biết được thông tin này mừng như bắt được vàng, không có hành lý gì để thu xếp hai anh em theo đoàn hát luôn. Đây là đêm đầu tiên trong đời, hai anh em Mộc và Mão, được Thanh Nga cho tiền, ăn một bữa thật ngon và thật no lòng ở quán cơm bên hông rạp hát. Đêm đó, hai anh em được ngủ trên sân khấu, có mùng mền của bà Sáu đồ hội cho mượn. Hôm sau, bà bầu Thơ đưa tiền mua mùng mền, hai bộ quần áo và áo lạnh cho hai anh em Mộc và Mão vì đoàn hát đi diễn ở Đà Lạt.

Đến Đà Lạt, bà bầu Thơ mướn phòng ở khách sạn Palace cho các nghệ sĩ, bé Mão và cô Liễu Thuận, hai người giúp việc cho Thanh Nga, cũng được ở một phòng nhỏ gần phòng của Thanh Nga. Chiều ngày 24 tháng 12, Hữu Phước nhớ là ngày Chúa Giáng sinh, anh mua một băng nhạc Giáng Sinh, đưa phát loa trước rạp hát. Nhạc mở đầu là hồi chuông giáo đường đổ, ngân dài trong không gian se lạnh. Tiếng ca nghe trầm ấm, lan tỏa trên không trung của một thành phố đầy hoa và đèn ngôi sao lấp lánh.

Nghệ sĩ Hoàng Giang đi chơi về, nghe loa phát thanh bài hát Đêm Thánh Vô Cùng, anh phát la lên: Trời đất! Bộ muốn mạt hay sao mà rạp hát lại hát bài Đêm Đông lạnh lẽo…Lạnh lẽo là vắng khách đó, mấy cha! Thay bài hát quảng cáo khác đi... Vậy là Hữu Phước và Hoàng Giang cãi nhau về cái vụ nên tin hay không tin dị đoan qua bài hát quảng cáo.

Trong lúc đó, bé Mão đứng tựa cửa rạp hát, lắng nghe Đêm đông lạnh lẽo, Chúa sinh ra đời một cách say mê thành kính. Cô bé chấp tay như khấn nguyện,…Cô Liễu Thuận từ trong rạp ra, thấy vậy, nhảy tới hù một tiếng lớn. Bé Mão giựt mình, la: Giời ơi! Chết tôi rồi! Cô bé khóc liền sau đó. Soạn giả Nguyễn Phương đến nói với Mão: Chị em giỡn với nhau như vậy, có gì mà khóc?

- Con đang cầu nguyện Chúa, con bị hù, giựt mình, cầu nguyện chưa xong…

- Thì cháu cầu nguyện lại, Chúa còn ở trên trời… chớ có đi đâu đâu mà cháu sợ Chúa không nghe... Mà cháu cầu xin Chúa điều gì... Nếu muốn thành đào hát thì thắp nhang lạy ông Tổ nghiệp trong rạp hát kìa...Còn cầu xin Chúa thì... Tao không hiểu cháu muốn xin Chúa điều gì…

- Con muốn đến Giáo đường rước lễ, muốn đọc kinh kính mừng Chúa vào giờ Chúa giáng sinh…

Soạn giả Nguyễn Phương can ngăn vô tư: Gánh hát mới tới, tao còn không biết nhà thờ trên Đà Lạt này ở đâu, mầy đừng có đi ẩu, lạc đường rồi bị chết lạnh đó, nghe không. Với lại mầy giúp việc cho cô Thanh Nga, muốn đi đâu phải xin phép cô Nga, biết chưa?.

Thiên Thần đã hiện ra trước khi que diêm cuối cháy tàn

Đêm đó khách sạn Palace tổ chức tiệc nửa đêm ở khách sạn, bà bầu Thơ đóng tiền dự tiệc cho tất cả nghệ sĩ và nhân viên. Chuông nhà thờ vọng lại, âm vang… xa vắng. Ông chủ khách sạn mời bà bầu Thơ và tất cả khách dự tiệc cùng nâng ly rượu chúc mừng giáng sinh. Cuộc tiệc mới bắt đầu mà đã ồn ào náo nhiệt. Tiệc có rượu chát, gà lôi quay, paté, thịt nguội, bánh mì, bơ, fromage và những nụ cười, những tiếng nói thân tình. 

Soạn giả Nguyễn Phương nhìn quanh không thấy cô bé Mão, nên hỏi Thanh Nga sao không cho cô bé đó cùng dự tiệc. Thanh Nga tưởng là cô bé đi ngủ sớm rồi, bà bầu Thơ bảo cô Liễu Thuận đi gọi bé Mão thức dậy, ra ăn tiệc với mọi người cho vui và đỡ nhớ nhà. Liễu Thuận đã về phòng của cô và Mão ở, không có Mão ở đó, mà kiếm khắp các phòng của bà bầu, của Thanh Nga và các nghệ sĩ, không tìm thấy cô bé Mão ở đâu cả. Liễu Thuận hơ hãi chạy đến la lên: Con Mão mất tích…Con Mão mất tích rồi…

Cuộc tiệc đang ồn ào náo nhiệt, cái tin bé Mão bị mất tích như thùng nước lạnh xối tắt đóm lửa vừa nhen nhúm lên. Soạn giả Nguyễn Phương nói: Hồi chiều cháu Mão muốn đi nhà thờ để rước lễ, soạn giả Nguyễn Phương không biết nhà thờ ở đâu, nếu có người dẫn đường, có thể kiếm được bé Mão. Bà bầu Thơ quyết định đầy trách nhiệm “Phải đi kiếm con Mão về. Mình nhận con của người ta theo đoàn hát, không thể để cho nó đi đâu mất được”. Ông chủ khách sạn cho người bồi phòng dẫn soạn giả Nguyễn Phương đi đến nhà thờ Domaine de Marie hay nhà thờ Con Gà để tìm, Phan Phan và Kiên Giang cùng đi với soạn giả Nguyễn Phương. Nghệ sĩ Hoàng Giang đề nghị tổ chức thêm bốn toán, đi bốn ngả đường. Hoàng Giang một toán, Hữu Phước một toán, Kim Quang và Minh Điển đi thành hai toán nữa. Trước khi đi, Hoàng Giang dặn ông chủ khách sạn khoan dẹp bàn tiệc vì khi kiếm được con Mão về, anh em sẽ chung vui tiếp cho đến sáng.Tiếng Mão nói run run, thật yếu: Ông ơi, cứu con, con lạnh quá…Cứu con.

Em Mộc đến trước bà bầu, khoanh tay giải thích đầu đuôi câu chuyện: em con muốn đến nhà thờ để cầu nguyện cho mẹ…Con đã đi nhà thờ mà không dẫn em đi vì em con giúp việc cho cô Ba, con không muốn em nó bê trễ phận sự. Mẹ con mất vào ngày 24 tháng 12, ngày lễ Chúa giáng sinh. Hồi đó mẹ con đau nặng, mẹ muốn đến hang Bê Lem, nhìn tượng Chúa Hài Đồng và đức mẹ Đồng Trinh để cầu nguyện…Con và em con dìu mẹ đi đến hang đá của giáo đường, nhưng đi gần tới thì mẹ qụy xuống, mẹ đã về nước Chúa mà không thực hiện được nguyện vọng cuối cùng…Mẹ muốn nguyện cầu trước tượng Chúa Hài Đồng mà không được. Em con muốn thay Mẹ đọc lời kinh kính mừng Maria.

Nghe Mộc nói đến đây, con Mão òa khóc lớn. Hai anh em ôm nhau mà khóc.

Thanh Nga nói: Muốn cầu nguyện cho mẹ thì ở đây cũng có hang đá, có tượng Chúa Hài Đồng, tượng đức Mẹ Maria, sao không ở đây cầu nguyện…

Mão giải thích, vì ở đây sang trọng quá, nhiều cô bác, ông bà, em không dám. Khi đi nhà thờ, em đi chưa tới nhưng lạnh quá, cóng tay, cóng chân, đi không nổi nữa, em khuỵ xuống, tưởng chừng giống như mẹ đã về nước Chúa khi đi chưa tới hang Bê Lem…Em sợ quá, muốn kêu cứu mà kêu không được. Nếu các ông không tới kịp thì có lẽ em đã về nước Chúa theo mẹ rồi…

Mão càng nói càng khóc, bà bầu Thơ lắc đầu, gạt nước mắt, đi chậm chậm trở về phòng của bà. Cuộc tiệc tưởng sẽ được tiếp tục nhưng một nỗi buồn lây lan đến với mọi người, anh em lặng lẽ trở về phòng mình.

Buổi tiệc Noel 62 tuy không vui trọn vẹn nhưng đã in đậm dấu ấn nhân ái trong tim của nhiều người và cũng in đậm tấm lòng cưu mang của nghệ sĩ Thanh Nga và từ đó cũng là sự khởi đầu của một quan hệ gắn bó tình nghĩa của cô Mão với Thanh Nga cho đến tận ngày nghệ sĩ nhắm mắt. Hai cô cháu đã sống chung thủy, tận tụy cho nhau ngay trong lúc giàu sang hay những ngày khó khăn thiếu thốn của thời kỳ sau 1975. Trong câu chuyện Cô bé bán diêm của Andersen, cô bé đã đốt đến que diêm cuối mà thiên thần vẫn không hiện ra để cứu, còn trong câu chuyện này thì thiên thần Thanh Nga với trái tim nhân hậu đã xuất hiện kịp thời.

                                                       ANH KIỆT

Chia sẻ bài viết

BÌNH LUẬN