Việt Nam gia nhập CPTPP:

Cơ hội phát triển của tổ chức Công đoàn Việt Nam

13/04/2018 - 08:39

(LĐBD) - Ông Chang-Hee Lee– Giám đốc Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) Việt Nam đã trao đổi với Báo chí Việt Nam rằng sự kiện Việt Nam ký kết Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) (ngày 9/3/2018) đã tác động không nhỏ đến lĩnh vực lao động (LĐ) và công đoàn (CĐ) Việt Nam, là cơ hội để Tổ chức CĐ Việt Nam phát triển mạnh mẽ.

Tổ chức CĐ sẽ tiếp tục đại diện, “đấu tranh” vì quyền lợi NLĐ
 
Theo ông Chang-Hee Lee, Tổng LĐLĐVN có một lịch sử tự hào đấu tranh vì độc lập trong những năm 1930 và 1940, đấu tranh vì sự thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ trong những năm 1960 và 1970, và hỗ trợ đổi mới từ giữa những năm 1980... Dưới nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, vai trò của Tổng LĐLĐVN là khuyến khích NLĐ làm việc có năng suất cao, đóng góp cho phát triển kinh tế quốc dân, đồng thời chăm lo cho nhu cầu văn hoá và phúc lợi ở nơi làm việc của NLĐ. Tiền lương và điều kiện làm việc cơ bản do Chính phủ quy định. 
Tuy nhiên, ông Chang-Hee Lee nhận định, tình hình này đã thay đổi kể từ những năm 1990. Do nền kinh tế thị trường, tiền lương và điều kiện làm việc không còn do Nhà nước quy định, mà do người sử dụng LĐ (NSDLĐ) thỏa thuận với NLĐ, nhất là ở khu vực tư nhân. Do vậy, cần phải có tổ chức của tập thể NLĐ, ở đây là Tổ chức CĐ đủ năng lực thương lượng với NSDLĐ để NLĐ (nhất là NLĐ phổ thông, không có tay nghề hoặc tay nghề bậc trung) “đấu tranh”- đàm phán với NSDLĐ để được hưởng các quyền lợi tốt nhất. Ông Chang- Hee Lee nhấn mạnh: Không có sự cân bằng về khả năng thương lượng giữa các bên khi giao kết HĐLĐ. Pháp luật LĐ hiện đại đã công nhận rằng: 1) Giữa cá nhân NLĐ và NSDLĐ có sự mất công bằng cố hữu trong việc xác định tiền lương và điều kiện làm việc; 2) NLĐ có quyền tổ chức hoặc tham gia tổ chức để thương lượng tập thể với NSDLĐ một cách bình đẳng, và 3) CĐ cần được bảo vệ trước sự can thiệp hoặc phân biệt đối xử của NSDLĐ. Bộ luật LĐ và Luật CĐ của Việt Nam cũng công nhận sự mất cân bằng cố hữu này và công nhận sự cần thiết của thương lượng tập thể. CĐ trong hệ thống của Tổng LĐLĐVN đã có những cải thiện và điều chỉnh vai trò của mình để đại diện tốt hơn cho NLĐ trong nền kinh tế thị trường. Tuy nhiên, vẫn còn một số lỗ hổng quan trọng trong hệ thống và chính sách pháp luật.
 
“Cơ hội vàng phát triển của hệ thống Công đoàn”
 
Ông Chang Hee Lee cho rằng: Sự kiện Việt Nam gia nhập Hiệp định CPTPP và EU- Việt Nam FTA (Hiệp định Thương mại tự do) là cơ hội vàng đối với hệ thống CĐ của Tổng LĐLĐVN để hiện đại hoá tổ chức và chức năng nhằm đại diện tốt hơn cho tiếng nói của NLĐ. Hiệp định CPTPP và EU - Việt Nam FTA yêu cầu Việt Nam tôn trọng và thúc đẩy Tuyên bố năm 1998 của ILO, đặc biệt là Công ước số 87 về tự do liên kết và Công ước số 98 về quyền thương lượng tập thể. Nói tóm lại, điều này yêu cầu CĐ phải thực sự là CĐ- hay theo cách khác, điều này yêu cầu CĐ trở thành tổ chức của NLĐ, như CĐ ở hầu hết các nước thành viên của ILO. 
Ông Chang Hee Lee thẳng thắn phân tích: Dù CĐ Việt Nam đã có những cải thiện, đổi mới... nhằm đại diện tốt hơn cho NLĐ, nhưng vẫn còn có những khoảng trống. Ví dụ như từ giữa những năm 1990 tới nay, đã có hơn 6.000 cuộc đình công tự phát và không do CĐ lãnh đạo. Ông Chang Hee Lee nói, tại Việt Nam, không hiếm gặp trường hợp lãnh đạo CĐCS là các quản lý cấp cao của DN. Đây là điều không thể chấp nhận ở hầu hết các quốc gia trên thế giới. 
 
Mong ước lớn nhất của NLĐ là có đời sống tốt hơn
 
Theo người viết, phần lớn các thỏa thuận về thu nhập, quyền lợi giữa NSDLĐ với NLĐ thì NLĐ, nhất là NLĐ có thay nghề thấp thường chịu thiệt thòi hơn do họ cần việc làm, họ không dám đấu tranh do sợ bị đuổi việc. Còn khi số đông NLĐ do bị thiệt thòi quá, thì thường rủ nhau đình công, thường là sau khi xảy ra đình công rồi thì CĐ mới tham gia đại diện cho NLĐ hòa giải, thương lượng với NSDLĐ... Thực tế hiện nay, rất nhiều lãnh đạo CĐCS là lãnh đạo cấp cao của doanh nghiệp. Việc này cũng có lợi là quan điểm của NSDLĐ và các BCH CĐCS dễ thống nhất, nhìn gần thì thấy quan hệ LĐ dễ hài hòa... nhưng cũng có mặt trái là nhiều khi các lãnh đạo CĐCS không sát với số đông  NLĐ trực tiếp, mà gần với ý chí của NSDLĐ hơn- là mầm mống bất ổn về quan hệ lao động. Do vậy, chủ trương của CĐ hiện nay là cần bầu các NLĐ trực tiếp vào các BCH CĐCS, nhưng điều này không dễ, bởi thường thì các chủ- lãnh đạo DN vẫn muốn người thuộc ban lãnh đạo đơn vị- DN là thành viên BCH CĐCS. 
Ông Chang Hee Lee phân tích, theo ILO, quyền CĐ là quyền của NLĐ, phần lớn các quốc gia thành viên của ILO đều có những điều khoản pháp luật nhằm đảm bảo CĐ độc lập với NSDLĐ, không bị can thiệp hoặc chịu sự phân biệt đối xử của NSDLĐ. CĐ có quyền tự chủ quản lý các công việc nội bộ của họ, không bị can thiệp về hành chính, trong khuôn khổ các nguyên tắc quy định bởi pháp luật quốc gia và theo các tiêu chuẩn LĐ quốc tế. Và đây cũng là những quy định và nguyên tắc phổ quát của CĐ và QHLĐ, được thể hiện trong Tuyên bố của ILO và cũng là các yêu cầu của Hiệp định CPTPP và EU - Việt Nam FTA.
Có thể thấy, theo quan điểm của ông Chang Hee Lee thì việc Việt Nam gia nhập CPTPP, hoặc nói cách khác là hội nhập quốc tế để phát triển là cơ hội để Tổ chức CĐ Việt Nam đổi mới, phát triển mạnh mẽ, bám sát hơn nữa các yêu cầu thiết thân của NLĐ. Mà có lẽ, đối với NLĐ thì không có gì thiết thân hơn là những vấn đề như thu nhập, bữa ăn ca, giáo dục, y tế...
 
Phạm Nguyễn (TH)
Chia sẻ bài viết

BÌNH LUẬN