HÁT CHẦU VĂN TRÊN ĐẤT THỦ

05/10/2015 - 09:33

TÂM NGUYỆN MUỐN GÌN GIỮ VĂN HÓA DÂN TỘC
Đội hát Chầu văn của Câu lạc bộ Văn hóa Kinh Bắc tại Thành phố Thủ Dầu Một do Chủ nhiệm Câu lạc bộ Hoàng Tám và các nghệ nhân của dàn nhạc hát Chầu văn thành lập. Nghệ sĩ, chủ nhiệm CLB Văn hóa Kinh Bắc – tỉnh Bình Dương Hoàng Tám cho biết: “Đến nay nghi lễ Chầu văn của người Việt Nam đã được đưa vào danh mục di sản để nghiên cứu lập hồ sơ trình UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới. Hát Chầu văn có nguồn gốc xuất xứ ở vùng đồng bằng Bắc bộ. Giai đoạn thịnh vượng nhất của nghệ thuật hát Chầu văn là vào cuối thế kỷ thứ 19, đầu thế kỷ 20. Vào thời kỳ này, thường có các cuộc thi hát để chọn người hát gọi là cung văn. Ở nước ta, bằng cách sử dụng âm nhạc mang tính tâm linh với các lời văn trau chuốt nghiêm trang và hát Chầu văn được coi là hình thức ca hát mang ý nghĩa Chầu Thánh. Các hình thức lễ nhạc trong nghi thức hầu đồng được gọi chung là Nghi lễ Chầu văn. Có ý kiến cho rằng, hát Chầu văn bắt nguồn từ việc các con nhang đệ tử, thủ nhang đồng, đền và đặc biệt là các thầy cúng chuyên khấn những bài khấn tứ phủ. Họ đã khấn bằng những bài văn lục bát và về sau đã trở thành những lời ca trong giai điệu Chầu văn. Cũng có ý kiến cho rằng hát Chầu văn ra đời từ việc thờ Thánh mẫu Liễu Hạnh. Hát Chầu văn được chia thành ba kiểu là hát thi (văn thi), hát thờ (văn thờ) và hát lên đồng (văn hầu). Hát thi được dùng trong các cuộc đua tài thi hát và thường là hát đơn, chỉ một người hát. Hát thờ được hát vào những ngày rằm, mùng một, ngày tất niên.” Đội hát Chầu văn (còn gọi là nghi lễ Chầu văn) của CLB Văn hóa Kinh Bắc – tỉnh Bình Dương hiện nay gồm có 9 nghệ nhân: Nghệ sĩ Hoàng Tám và Quang Sáng là người hát Chầu văn (gọi là Cung văn), nghệ nhân Kim Hướng là người múa chính (gọi là Thanh đồng), các nghệ nhân múa minh họa gồm có Kim Gấm, Hồng Thủy, Minh Hiếu. Dàn nhạc phục vụ hát Chầu văn gồm có nghệ nhân: Phan Văn Tạp (đàn Nguyệt), Nguyễn Văn Phả (đàn Bầu, Sáo trúc), Trần Văn Nguyên (Phách trống).
Người hát Chầu văn (Cung văn) đòi hỏi phải là người vừa hát giỏi, vừa biết nhiều làn điệu, vừa biết chơi nhạc cụ. Dàn nhạc Chầu văn (Hầu đồng) gồm có đàn Nguyệt, đàn Nhị, Trống nhỏ, một Cảnh đôi, một Phách. Theo lời nghệ sĩ Hoàng Tám bày tỏ: “Chúng tôi thành lập Đội nghi lễ Chầu văn nhằm mục đích bảo tồn, gìn giữ văn hóa dân tộc. Để thực hiện được ước muốn này, ngoài biểu diễn phục vụ công nhân viên chức, nhân dân lao động, quân đội, nông dân trong tỉnh; chúng tôi còn nỗ lực trong việc truyền dạy để ươm mầm tài năng trong thanh thiếu niên yêu thích nghệ thuật hát Chầu văn”.
ƯƠM MẦM TÀI NĂNG
Nghệ sĩ Hoàng Tám cho biết: “Trong lớp học hát Chầu Văn thuộc Câu lạc bộ Văn hóa Kinh Bắc – tỉnh Bình Dương hiện có 30 học viên đang theo học. Các thể hát Chầu văn và giai điệu hát Chầu văn rất phong phú. Lời văn trong hát Chầu văn được phổ từ thơ ca dân gian, đôi khi cũng vay mượn cả trong các tác phẩm văn thơ bác học và thường là thể lục bát, lục bát biến thể, thất ngôn, bốn chữ. Các bài văn thường sắp xếp như một câu chuyện về xuất xứ của Thánh và tôn vinh công đức của các Thánh. Giai điệu của hát Chầu văn lúc thì mượt mà, hấp dẫn, lúc lại dồn dập và khỏe khoắn vui tươi”. Cùng với nghệ sĩ Hoàng Tám thể hiện bài hát (Giá văn) “Chầu Bà đệ nhị thượng ngàn”, nghệ sĩ Quang Sáng giải thích thêm cho các học viên hiểu rõ hơn về ba hệ thống làn điệu của Chầu văn là Cờn, Dọc, Xá. Hát Chầu văn có tất cả 13 điệu (lối hát): Bỉ, Miễu, Thổng, Phú Bình, Phú Chênh, Phú Nói, Phú Rầu, Đưa Thơ, Vãn, Dọc, Cờn, Hãm, Dồn.
Nghệ nhân Phan Văn Tạp sử dụng đàn Nguyệt cho biết, bên cạnh việc diễn tấu những khúc nhạc không lời với vai trò độc lập, đàn Nguyệt còn có nhiệm vụ dẫn dụ giọng điệu và nâng đỡ cho lời ca tiếng hát của Cung văn. Đề cập đến lối hát sử dụng nhiều kỹ thuật nảy hạt trong hát Chầu văn, nghệ nhân Minh Hiếu - xuất thân từ công nhân của Công ty Bêtông 620, nói: “Lối hát sử dụng nhiều kỹ thuật nảy hạt của Chầu văn đề cao sự hoa mỹ, bay bướm và tinh tế trong điều tiết âm lượng, câu chữ. Cách ém hơi của Chầu văn cũng rất giống với Chèo, Ca Trù”.
Trong đợt cả đội Nghi lễ Chầu văn của Câu lạc bộ Văn hóa Kinh Bắc – tỉnh Bình Dương đến biểu diễn phục vụ công nhân lao động ở Công ty Bêtông 620, Câu lạc bộ Hưu trí Đông Nam Bộ, nghệ sĩ Hoàng Tám bộc bạch: “ Có một thời gian khá dài, do bị hiểu sai và bị quy là mê tín dị đoan, Chầu văn bị cấm và dần mai một. Tuy nhiên, đến đầu năm 1990, Chầu văn được trả lại sự trong sạch và lại có cơ hội hồi phục và phát triển.

GIA ĐỊNH
      

Chia sẻ bài viết

BÌNH LUẬN