Phải bảo vệ di sản văn hóa- Áo dài Việt Nam 

07/03/2020 - 19:42

(LĐBD) - Nhà thiết kế Sĩ Hoàng kể cách đây khoảng 11 năm, tại Bảo tàng Kimono (Tokyo- Nhật Bản), ông vô cùng sửng sốt khi thấy trong cuộc triển lãm Lịch sử 5.000 năm trang phục Trung Quốc, có trưng bày bộ áo dài lụa Việt Nam, có cả nón lá và đôi guốc gỗ và ghi là "Trang phục hiện đại Trung Quốc".

Từ hàng trăm năm trước, nữ học sinh Việt Nam đã mặc áo dài đi học

Thông tin trên làm cho hầu hết người Việt Nam vô cùng sửng sốt và có cả sự tức giận. Giận một nhóm cá thể người Trung Quốc tham lam vơ quàng vơ xiên một sản phẩm văn hóa truyền thống vô cùng đặc sắc, vô cùng đẹp của phái nữ Việt Nam về cho nước họ. Giận ngành chức năng mình không- chưa đăng ký thương hiệu áo dài Việt Nam một cách chính thức nên nay họ nhận là của họ.

Nhà thiết kế Minh Hạnh trao đổi trên báo Tuổi trẻ: Việc thương hiệu thời trang Ne-Tiger của Trung Quốc giới thiệu bộ sưu tập giống hệt các mẫu áo dài của Việt Nam là sự chiếm dụng văn hóa rất nguy hiểm, như một dạng "đường lưỡi bò" trong văn hóa. Chính phủ Việt Nam phải công bố áo dài là quốc phục, đồng thời đăng ký sở hữu trí tuệ áo dài Việt Nam.

Nhà thiết kế Sĩ Hoàng góp ý: Áo dài là văn hóa mặc của người Việt Nam, muốn giữ được văn hóa đó bạn phải mặc. Mặc áo dài không chỉ để đẹp, mà còn là trách nhiệm của mỗi công dân. Văn hóa chỉ được bảo tồn chắc chắn, phát huy được giá trị khi được sống trong lòng đời sống hằng ngày.

Cũng trao đổi trên Báo Tuổi trẻ, ông DIEGO CHULA (nhà thiết kế Tây Ban Nha nhiều năm sống và làm việc tại Việt Nam) khẳng định: Áo dài là bản sắc văn hóa Việt Nam. Người ta có thể thấy một lịch sử dài lâu của áo dài Việt Nam từ thế kỷ trước qua hội họa, thơ, nhạc, nhiếp ảnh, điện ảnh. Cả thế giới đều biết mối quan hệ giữa Việt Nam và áo dài.

Trang web của Bộ ngoại giao Việt Nam (https://vnembassy-warsaw.mofa.gov.vn) khẳng định: Áo dài là của Việt Nam với nhiều dẫn chứng hết sức thuyết phục:

Kiểu sơ khai của chiếc áo dài xưa nhất được ghi lại là áo dài Giao Lãnh, tương tự như áo tứ thân nhưng khi mặc thì hai thân trước để giao nhau mà không buộc lại. Áo mặc phủ ngoài yếm lót, váy tơ đen, thắt lưng màu buông thả. Chiếc áo giao lãnh dần được thu gọn thành kiểu áo tứ thân. Áo gồm hai mảnh đằng sau chắp lại giữa sống lưng, hai mảnh trước thắt lên và buông xuống thành hai tà áo ở giữa, mặc trong có yếm đào với váy thâm.

áo dài tứ thân là hình ảnh rất quen thuộc của phụ nữ Việt Nam từ trước thời Pháp thuộc

Chiếc áo dài đã được định hình và chính thức công nhận là quốc phục dưới thời chúa Nguyễn Phúc Khoát (1739-1765). Ông lấy mẫu áo dài của người Chăm kết hợp xẻ tà và mặc cùng với quần. Cách phục trang này đã được quy định trong hiển dụ của ông. Vào thời vua Gia Long (1802-1819), chiếc áo dài tứ thân được biến cải thành áo ngũ thân, rất phổ thông trong giới quyền quý và dân thành thị. Áo ngũ thân cũng được may như áo tứ thân, nhưng vạt áo bên phải phía trước chỉ được may bằng một thân vải, còn vạt áo bên trái được may bằng hai thân vải.

Áo dài ngũ thân của VN từ đầu thế kỷ 19 được các nhà thiết kế trẻ của Cty Ỷ Vân Hiên phục dựng lại

Đầu thế kỷ XX, áo dài Le mur của họa sĩ Cát tường, đã thực hiện một cuộc cải cách quan trọng trên chiếc áo tứ thân để biến nó chỉ còn lại hai vạt trước và sau. vạt trước nối đáo. hàng nút phía trước được dịch chuyển sang dọc theo vai và sườn phải như chúng dài chấm đất để tăng thêm dáng vẻ uyển chuyển trong bước đi thân trên được may ôm sát theo những đường cong cơ thể người mặc, tạo nên vẻ yêu kiều và gợi cảm rất độc ta vẫn thấy ngày nay.

Nữ sinh ngày nay mặc áo dài đi học

Năm 1934, họa sĩ Lê phổ đã bỏ bớt những nét tân kỳ và thêm vào đó những nét lấy từ áo tứ thân, ngũ thân truyền thống tạo ra một kiểu áo vạt dài cổ kính, ôm sát thân người, nối vai và tay không phồng lên, cổ kín, cài nút bên phải. tà áo dài thời kỳ này đã thực sự tôn lên vóc dáng và vẻ yêu kiều thướt tha của người phụ nữ việt: gợi cảm nhưng kín đáo, nhẹ nhàng nhưng có sức lôi cuốn mạnh mẽ.

Năm 1960, nhà may Dung ở Sài Gòn đã đưa ra kiểu may áo dài với cách ráp tay giác lăng (raglan), giải quyết được vấn đề khó khăn nhất khi may áo dài: những nếp nhăn ở hai bên nách. với cách này làn vải được bo sít sao theo thân hình từ dưới nách đến lườn eo, ôm khít từng đường cong của thân hình người phụ nữ, tạo thêm tính thẩm mỹ và hoàn thiện chiếc áo dài Việt Nam.

Nhà nghiên cứu văn hóa Trần Đình Sơn (tác giả tập sách Đại lễ phục Việt Nam thời Nguyễn) nói với Báo Tuổi trẻ: Áo dài đương nhiên là quốc phục Việt. Khoảng đầu thế kỷ 17, các chúa Nguyễn ở Đàng Trong đã tìm hiểu những sách cổ của nền văn hóa Đông Á về các mẫu mã y phục, cộng với những trang phục của các dân tộc ở Đàng Trong để tạo nên mẫu trang phục chung cho cả đàn ông và đàn bà gọi là áo dài với năm thân cổ đứng, cài vào bên tay phải.

Từ thế kỷ 17 đến cuối thế kỷ 18, trang phục này phổ biến khắp Đàng Trong và đây là mẫu y phục chung. Từ sông Gianh trở ra có trang phục truyền thống áo tứ thân với nữ, áo giao lĩnh của đàn ông.

Qua thế kỷ 19 khi vua Gia Long thống nhất đất nước, lúc đầu khuyến khích thay đổi y phục giống nhau trên toàn quốc với mẫu áo dài năm thân, chưa bắt buộc bằng luật lệ.

Đến thời Minh Mạng (1820 - 1840), đã có sự bắt buộc toàn quốc mặc quốc phục áo dài nước Việt với mẫu áo năm thân cổ đứng. Từ cuối thế kỷ 19 đến thế kỷ 20, các nước phương Tây đến châu Á nhận ra các nước như Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam… đều có những bộ trang phục mang đặc trưng của dân tộc và mỗi quốc gia đều có những bộ quốc phục riêng. Từ đó, thế giới đã công nhận áo dài là quốc phục của Việt Nam. Từ khi có mẫu y phục áo dài của Đàng Trong này đến cuối thế kỷ 20 và đến bây giờ, hầu như ai cũng công nhận mẫu áo dài này là trang phục của nước Việt, là quốc phục của dân tộc Việt.

Nhà nghiên cứu văn hóa Trần Đình Sơn góp ý: Nhà nước cần có quy định để chọn áo dài là mẫu quốc phục Việt, cần hệ thống lại những bằng chứng từ xa xưa để thế giới thấy được đây là một trang phục có truyền thống lâu đời với sức sống mãnh liệt đối với người dân Việt.

Nhà sử học Dương Trung Quốc khẳng định: Lâu nay trang phục áo dài rất quen thuộc với phụ nữ Việt Nam và được xem như quốc phục của Việt Nam. Cần tổng hợp hồ sơ trình các tổ chức quốc tế xem xét, công nhận trang phục áo dài của Việt Nam là di sản văn hóa.

Họa sĩ Lê Thiết Cương cũng phát biểu: Chuyện bảo vệ áo dài của người Việt không phải của riêng ai. Các cơ quan văn hóa cần vào cuộc tích cực hơn. Tại TP.HCM đã có Bảo tàng áo dài của nhà thiết kế Sĩ Hoàng, ở miền Bắc nên tổ chức các triển lãm và hội thảo về áo dài. Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam có thể tổ chức triển lãm lớn về hội họa liên quan tới áo dài, bởi lịch sử mỹ thuật Việt Nam kể từ bộ tứ hội họa đầu tiên (Trí, Lân, Vân, Cẩn) đến bộ tứ thứ hai (Phổ, Thứ, Lựu, Đàm), bộ tứ thứ ba (Nghiêm, Liên, Sáng, Phái) cho tới các họa sĩ tài danh khóa kháng chiến và các họa sĩ trẻ hiện nay đều có tranh rất đẹp vẽ phụ nữ mặc áo dài.

Ngày nay, Nhà thiết kế Minh Hạnh rất nổi tiếng về thiết kế áo dài với hàng trăm mẫu, tham gia rất  nhiều cuộc thi thời trang quốc tế, khẳng định với thế giới: Áo dài là của Việt Nam 

Ông Saadi Salama (đại sứ Palestine tại Việt Nam) nói rất đáng suy nghĩ: Để bảo vệ "chủ quyền" với áo dài của Việt Nam, cần xác định được quốc phục của các bạn là gì. Hiện nay trong các sự kiện ngoại giao, các ngày lễ, đàn ông Việt Nam mặc các kiểu khác nhau; còn phụ nữ dù phần nhiều mặc áo dài nhưng mỗi người lại một kiểu, khiến người nước ngoài bị "lạc hướng" khi nhìn vào các kiểu áo dài. Việt Nam nên xác định tiêu chuẩn nhất quán cho bộ lễ phục áo dài. Từ lâu, nhiều người nước ngoài khi nghĩ đến Việt Nam là nghĩ tới biểu tượng áo dài và nón lá. Cho nên người Việt Nam rất cần bảo vệ di sản văn hóa áo dài và nón lá của mình.

Khắc Dũng (ảnh sưu tầm minh họa)

Chia sẻ bài viết

BÌNH LUẬN