Về Vĩnh Phúc nghe kể chuyện món ăn chế biến từ...đất!

09/12/2014 - 10:57


Ông Tuyến kể lại món ăn từ đất và cảm thấy tiếc nuối vì món ăn lạ, đặc biệt này không còn nữa
 

Đất - món ăn dành cho các bà bầu
Cầm miếng đất trên tay, người ta có thể đưa vào miệng nhai sần sật một cách ngon lành. Những người ăn đất cho biết, ăn loại đất này như ăn kẹo vậy, mùi vị của món ăn từ đất cũng rất đặc biệt cứ bùi bùi, thơm phức tan nhuyễn trong miệng và đặc biệt không bao giờ có sạn…
Vùng đất Lập Thạch của tỉnh Vĩnh Phúc một thời nổi tiếng về sự nghèo khó. Khó không phải vì người dân lười lao động mà vì đặc trưng của vùng đất cằn cổi khó canh tác. Tuy nhiên, ở vùng đất ấy khó ai có thể tin người ta lại chế biến được món ăn ngon từ đất. Điều đặc biệt, những bà bầu rất thích ăn món này bởi nó có thể bổ sung chất can xi và có vị đặc biệt.
Trong ngôi nhà cổ kính hiếm hoi tại tổ dân phố Phú Chiền, thuộc thị trấn Lập Thạch, ông Nguyễn Ngọc Tuyến (80 tuổi) thường có thói quen ghi chép lại các sự kiện của thiên nhiên, con người và văn hóa trong những cuốn sổ cũ kỹ. Ông Tuyến bảo: “Tôi thích ghi chép lại những ngày tháng đáng nhớ, những sự kiện của thời tiết, khí hậu, những nét văn hóa gần gũi trong cuộc sống. Điều tôi ấn tượng nhất với vùng đất này là nét văn hóa ăn đất của người dân nơi đây, vô cùng thú vị…”.
Ông Tuyến kể, ngày trước khoảng những năm 1997 tại các chợ Chiều, chợ Phiên và cả ở chợ thị trấn Lập Thạch bây giờ, có một món ăn mà ít nơi nào lại có và bày bán như một món hàng ăn bổ dưỡng được làm từ đất như vậy. Những ngày ấy, người dân đi chợ đôi khi gồng gồng, gánh gánh nhưng cũng phải mua một gói lá chuối khô, trong ấy là những viên đất trắng phau để mang về. Món ăn từ đất là món khoái khẩu của những phụ nữ mang thai. Họ ăn và nghiện nó như nghiện…ma túy. Lúc ấy, những bà bầu nào cũng dính những hạt đất trắng tinh ở mép. Có người nghén không ăn được gì, người nhũn ra nhưng cũng chỉ thèm món ăn từ đất ấy.
Bà Trần Thị Bảy, vợ ông Tuyến chia sẻ: “Món ăn từ đất này nghe có vẻ ghê đấy, nhưng nó thơm phức. Ăn vào miệng tan nhuyễn ngay, không hề có một hạt sạn nào. Thời đó, phụ nữ mang thai chưa có điều kiện bổ sung các chất như bây giờ nên thường ăn đất. Có nhiều người đi chợ chỉ để mua đất hay còn gọi là món ngói về để ăn thôi. Món đất thời ấy bán rất đắt hàng, giá cả lúc nào cũng thế chứ không bấp bênh như những mặt hàng khác…”.
Cách chế biến món ăn từ đất không khó nhưng cũng lắm công phu. Trước tiên, người ta phải đi đào đất từ những đồi có loại đất này. Sau đó, những miếng đất được cắt ra từng miếng vừa vặn như những thanh kẹo lạc. Để có được món đất vừa thơm, vừa ngon người ta phải hun bằng vỏ trấu, đặc biệt là phải có lá sim rừng kèm theo thì món đất ấy mới thơm ngon. Miếng đất lúc đó trở thành món ăn tuyệt vời chứ không phải là một cục đất bình thường nữa.
 

Món ăn từ đất chỉ còn trong ký ức…
Nhấp một ngụm trà nóng, ông Tuyến buồn rầu nói: “Bây giờ ra ngoài chợ, đố ai có thể tìm được cái món ăn từ đất đó nữa. Kinh tế bây giờ khá lên rồi, người ta có thể mua những thực phẩm khác để bổ sung dinh dưỡng chứ chẳng ai ăn đất. Chỉ tiếc, những món ăn đặc biệt như thế mai một đi…”.
Ông Tuyến bảo, trước đây khi ông còn nhỏ, ông nhớ như in ở gần nhà có một bà cụ tên là Nguyễn Thi Sạ. Cụ Sạ hoàn cảnh éo le lắm, cuộc sống cô độc một mình chẳng có nghề gì để mưu sinh. Thế rồi cụ Sạ theo người ta đi khai thác đất, loại đất thịt đặc biệt có màu như đất thó ấy để về chế biến món ăn. Đồ nghề của cụ Sạ cũng rất giản đơn, một cái cuốc, một cái rổ để đựng đất. Cứ sáng sớm cụ Sạ lại lần mò lên những quả đồi đào bới, ở nơi nào có loại đất đặc biệt ấy là cụ đào. Xong rồi cụ về nhà đi lấy lá sim hun cả buổi chiều hôm sau mang bán ở chợ. Ấy vậy mà mấy chục năm trời cụ Sạ sống bằng cái nghề chế biến món ăn từ đất. Đất đã nuôi người phụ nữ neo đơn ấy cho đến khi cụ qua đời…
Một người phụ nữ khác cũng nổi tiếng trong vùng về chế biến món ăn từ đất là cụ Nguyễn Thị Lạc. Nhà cụ Lạc không nghèo, nhưng cụ cũng làm “nghề phụ” là chế biến đất thành món ăn để đem ra chợ bán. Rất tiếc, giờ cụ Lạc cũng đã qua đời.
Ông Tuyến gật gù tự hào bảo: “Nói thật, dù là sơn hào hải vị cũng chưa chắc đã nổi tiếng. Nhưng món đất ở vùng đất Lập Thạch này đã được sang cả nước ngoài rồi đấy. Năm 1998, có hai vị doanh nhân người Nhật đến đây, họ được những cán bộ Công an huyện Lập Thạch giới thiệu đến nhà cụ Lạc để mua đất mang về nước để ăn và làm quà biếu đấy. Món ăn từ đất cho tới thời điểm này đã dần mai một. Có thể nói, những người “ăn” từ đất đã không còn. Mà vùng nguyên liệu để chế biến món ăn này nhiều nhất là ở đồi Công an. Nhưng bây giờ, các anh nhìn đấy, ngọn đồi đã được san phẳng, nhà cửa cũng đang mọc lên san sát rồi…”.
Quả thật, bây giờ người ta đến Lập Thạch hỏi về những người ăn đất, những người chế biến từ đất là rất khó khăn nếu không muốn nói là không còn ai làm nữa. Không còn ai ăn nữa. Món ăn từ đất giờ chỉ còn trong ký ức của những người một thời nghiện nó.
Ông Nguyễn Mạnh Tưởng, Chánh văn phòng UBND huyện Lập Thạch cho biết: “Nói thật, món ăn từ đất đặc biệt thật, nó như một nét văn hóa độc đáo của người dân ở đây. Nhưng giờ đã mai một rồi không còn ai chế biến nữa, cũng không còn ai ăn nữa…”.
Để có được món đất vừa thơm, vừa ngon thì người ta phải hun nó bằng vỏ trấu và đặc biệt là phải có lá sim rừng kèm theo thì món đất ấy mới thơm ngon. Miếng đất lúc đó trở thành món ăn tuyệt vời...

ĐỨC HẠNH
 

Chia sẻ bài viết

BÌNH LUẬN